D66 en de onderhandelingen

De opdracht

Woensdag 7 april, meer dan twee weken na het einde van onze coalitie-onderhandelingen met Leefbaar Capelle, vernamen wij van de informateur, Wim van Sluis, voor het eerst zijn werkelijke opdracht: een brede, stabiele coalitie. Breed, met circa 2/3 meerderheid in de coalitie en stabiel, met een goede balans t.a.v. de denkrichting van partijen. Tijdens de onderhandelingen heeft altijd de indruk bestaan dat zijn opdracht niet meer dan het formeren van een stabiele coalitie was. Een cruciaal verschil, zo hebben wij gemerkt… Overigens, ook bij AJ Moerkerke bestond op 19 maart die indruk, blijkens zijn tweet die middag:

‘Coalitiemogelijkheden sinds vandaag: LC-PvdA-VVD-D66 (22), LC-PvdA-VVD (19), LC-PvdA-D66 (18) of LC-VVD-D66 (17).’

Hoewel die laatste optie nauwelijks aan het criterium stabiel kon voldoen, want deze was slechts mogelijk door de aansluiting van de Capels Belang zetel bij Leefbaar.

De wens van D66

D66 ging met het volgende beeld van de toekomstige coalitie de besloten onderhandelingen in:

een stabiele maar smalle en daadkrachtige coalitie

een programma op hoofdlijnen

nadere invulling van het programma door een brede discussie met de Raad

zeer beperkt aantal wethouders

kwalitatief goede wethouders

Smalle coalitie, discussie in de Raad

Tijdens de openbare coalitieonderhandelingen had D66 al aangegeven de discussie vooral in de Raad te willen voeren. Een coalitieakkoord op hoofdlijnen, en verdere uitwerking met wisselende meerderheden in de Raad. Een smalle coalitie paste daarbij. Niets bekokstoven in de achterkamertjes van het coalitieoverleg of binnen het college aftikken, maar democratisch de discussie in de Raad aangaan. Dat betekent enerzijds voorstellen waarin nog iets te kiezen valt, en anderzijds ook de macht uit handen durven geven, om zo te komen tot het beste voorstel voor Capelle. Wij wilden het anders gaan doen dan het de afgelopen 8 jaar is gegaan. We dachten dat Leefbaar dat ook wilde, maar hoe anders bleek het te gaan.

Zeer beperkt aantal wethouders

Capelle kan naar mening van D66 uitstekend bestuurd worden met vier goede wethouders. Dit zou een makkelijke bezuiniging opleveren en terwijl de slagvaardigheid van het college er zelfs mee zou toenemen. Leefbaar wilde echter zes wethouders. Zes wethouders betekent voor D66 een te duur en inefficiënt college dat te kampen zal krijgen met afstemmingsproblemen en onduidelijke verantwoordelijkheden. Onwenselijk dus.

Kwalitatief goede wethouders

Naast het aantal wethouders is de kwaliteit van de wethouders natuurlijk essentieel. Capelle kent een rijke historie van niet goed functionerende wethouders. Hun politieke partijen houden ze in het zadel, ten koste van Capelle (zowel financieel, maar ook dat er te weinig wordt bereikt). Wat is er dus logischer dan vooraf vast te stellen of de aangedragen wethouderskandidaten de competenties hebben om een goede wethouder te worden? En ook om vooraf te weten wat hun zwakheden zijn zodat ze daarin gecoacht kunnen worden?

De burgemeesterskandidaten lieten we wel testen maar met hun eigen wethouderskandidaten durft Leefbaar dat schijnbaar niet aan. D66 selecteert haar wethouderskandidaten op basis van openbare, zware competentieprofielen. Een assessment schrikt sterke kandidaten niet af maar helpt deze juist goed voorbereid te zijn op de zware functie. De uitleg door Leefbaar dat een assessment een motie van wantrouwen is vindt D66 dan ook bijzonder jammer en onterecht .

De inhoud van de gesprekken

Tijdens de openbare gesprekken zal het voor iedereen wel duidelijk zijn geweest: Leefbaar had de touwtjes strak in handen. Niet eens met de niet-onderhandelbare punten van Leefbaar? Jammer maar helaas, u bent niet door naar de volgende ronde. Natuurlijk is het een goed gebruik dat de grootste partij procesmatig het initiatief neemt bij de onderhandelingen. Maar Leefbaar maakte er wel een heel eenzijdig spel van. Continu op zoek naar de grenzen van toegeeflijkheid van de andere partijen zonder zelf ook maar iets in te willen leveren. Machtspolitiek?

Na het eerste gesprek achter gesloten deuren kreeg D66 zaterdagmiddag een ultimatum: een drie partijen coalitie was akkoord, maar dan met Josien als wethouder. Zo niet, dan moest het een vier partijen coalitie worden, met voor D66 alleen een kleine post. Dit was een vreemde vorm van chantage, omdat bij Leefbaar al langere tijd bekend was dat Josien niet beschikbaar was als wethouder, en dat zaterdagochtend desgevraagd nog eens bevestigd was. Ook dit kan volgens D66 gekwalificeerd worden als machtspolitiek.

D66 heeft in dat onderhandelingsweekend ook contact gehad met de PvdA, om elkaars standpunten te weten. Dat is D66 en de PvdA niet in dank afgenomen: we zouden een blok tegen Leefbaar vormen. Zou dit achteraf de doorslaggevende reden zijn geweest waarom wij aan de kant gezet zijn: angst voor een coalitie waarin de macht evenwichtig verdeeld was, en niet alleen bij Leefbaar zou liggen? Want dat was volgens Leefbaar nog een ander voordeel van de vier-partijen coalitie: er kon altijd een partij uit de coalitie stappen zonder de coalitie in gevaar te brengen – behalve Leefbaar dan natuurlijk.

Later zou volgens Leefbaar het ontbreken van een financiële zwaargewicht een drie-partijen coalitie in de weg staan. Ook Leefbaar zou zo’n zwaargewicht niet kunnen leveren (jammer Jean-Paul, van ons had je het – na de test natuurlijk – prima kunnen doen!). Maar de financiële zwaargewicht was er wel degelijk want D66 heeft zondagmiddag een zeer stevige kandidaat met een zware financiële achtergrond voorgesteld. Een grote stap voor D66 om onze voorkeurs-wethouderskandidaat (zonder financiële achtergrond) te passeren. Helaas was dit voor Leefbaar geen reden om verder te praten, de deur was zondagmiddag al dicht. Om tien uur ’s avonds kwam het telefoontje van de informateur dat Leefbaar verder ging met de VVD, zonder D66 of de PvdA. De drie-partijen-coalitie, gewenst door zowel D66 als de PvdA, is nooit onderzocht.

En de VVD? Dat is voor ook D66 nog steeds moeilijk te begrijpen. De partij die de afgelopen periode de oorzaak was van een breuk in de coalitie, die in diverse opzichten onbetrouwbaar heeft gehandeld en met een fractie die kwalitatief “nog wat moet groeien” wordt plotsklaps omarmd door Leefbaar. Linksom of rechtsom, zonder de VVD kon het opeens niet meer voor Leefbaar. Een stabiele coalitie met twee winnaars van de verkiezingen was voor Leefbaar niet belangrijk, vasthouden aan de VVD als één van de verliezers bij de verkiezingen klaarblijkelijk wel. De reden? Wie het weet, mag het zeggen.

Deel via: